Een nieuwe analyse van de Universiteit van Amsterdam, in samenwerking met de Victoria University of Wellington, gepubliceerd op 1 juli 2026, laat zien hoe groot het effect van die regelingen daadwerkelijk is: de manier waarop je woon-werkverkeer vergoedt, stuurt niet alleen hoe iemand naar kantoor reist, maar ook hoe diegene in zijn vrije tijd onderweg is.
Wat is er onderzocht?
De onderzoekers keken naar ruim 217.000 verplaatsingen uit het nationale verplaatsingsonderzoek van het CBS (ODiN). Voor elke verplaatsing is gekeken welk vervoermiddel iemand koos, wat het doel van de reis was (werk, onderwijs of vrije tijd) en hoe ver de rit was. Dat is vervolgens gekoppeld aan het soort reiskostenregeling dat iemand van de werkgever ontvangt.
Vergoedingen zijn daarbij teruggebracht tot twee hoofdgroepen:
Autoafhankelijke vergoedingen: een lease-of bedrijfsauto, kilometervergoeding, brandstof- en parkeervergoeding.
Niet-gebruiksafhankelijke vergoedingen: een vaste reiskostenvergoeding, OV-abonnement, fietsregeling en vergelijkbare vaste mobiliteitsbudgetten.
De belangrijkste conclusie: het stopt niet bij woon-werkverkeer
Autogerichte vergoedingen vergroten systematisch de kans dat iemand de auto pakt en verkleinen de kans op OV- of fietsgebruik. Een leaseauto heeft daarbij het grootste effect: de kans op autogebruik stijgt met 13,6 procentpunt, terwijl de kans op OV- en fietsgebruik daalt met respectievelijk 7,8 en 5,8 procentpunt. Dat effect beperkt zich niet tot de rit naar kantoor. Reiskostenvergoedingen zijn, zo concluderen de onderzoekers, "verre van neutraal" en kunnen duurzaam mobiliteitsbeleid ondermijnen, vooral wanneer ze aan autogebruik gekoppeld zijn.
Het effect werkt ook de andere kant op. Een OV-abonnement verkleint de kans op autogebruik met 18,1 procentpunt en werkt het sterkst in verstedelijkte gebieden met goed openbaar vervoer en bij langere woon-werkafstanden. Een fietsregeling verhoogt vooral het aandeel actief vervoer (+12,4 procentpunt), al wordt deze regeling opvallend weinig gebruikt: slechts zo'n 2 procent van de werknemers maakt er gebruik van, terwijl hij aantoonbaar bijdraagt aan duurzamer reisgedrag.
Verschillen tussen groepen medewerkers
Een tweede bevinding: het effect van een vergoeding hangt af van wie hem ontvangt. Medewerkers met een lager inkomen die een autogerichte vergoeding krijgen, pakken vaker de auto. Hoogopgeleiden stappen juist het sterkst over op het OV wanneer zij een niet-gebruiksafhankelijke vergoeding ontvangen. Volgens de onderzoekers kunnen reiskostenvergoedingen zo onbedoeld bijdragen aan een groter verschil in vervoersmogelijkheden tussen groepenmedewerkers.
Het advies van de onderzoekers
Het advies van de onderzoekers is expliciet: door woon-werkvergoedingen anders in te richten, bijvoorbeeld minder royale regelingen voor leaseauto's en brandstof en meer nadruk op OV-abonnementen en fietsregelingen, kunnen werkgevers en overheid autokilometers terugdringen en OV- en fietsgebruik stimuleren. De onderzoekers pleiten ervoor om woon-werkvergoedingen veel nadrukkelijker als onderdeel van duurzaam mobiliteitsbeleid te zien, in plaats van als een arbeidsvoorwaarde zonder sturend doel.
Wat betekent dit voor jouw mobiliteitsbeleid?
Dit onderzoek bevestigt met landelijke cijfers iets waar veel werkgevers wel een vermoeden van hadden, maar dat nu wetenschappelijk is onderbouwd: de vergoedingsmix in je arbeidsvoorwaarden is een sturingsinstrument voor je duurzaamheids- en kostendoelen.
Je vergoedingsbeleid werkt al, ook als je het niet hebt ingericht om te sturen
Er bestaat niet zoiets als een neutrale regeling. Een leaseauto of ruime kilometervergoeding duwt het reisgedrag van je medewerkers een kant op, ook als dat nooit de bedoeling was. De kans is groot dat dit effect nu al haaks staat op de duurzaamheids- of kostendoelen die je als organisatie hebt gesteld. Dat blijft zo totdat je het daadwerkelijk laat doorrekenen.
De meeste werkgevers weten het antwoord niet
Weinig organisaties hebben scherp wat hun huidige regelingenmix daadwerkelijk oplevert aan autokilometers, OV-gebruik of CO₂-uitstoot, terwijl dit onderzoek laat zien hoe groot dat effect kan zijn. Met Reisbalans breng je die regelingenmix in kaart: je krijgt inzicht in je vergoedingen, hoe dat zich vertaalt naar reisgedrag en waar ruimte zit om bij te sturen richting alternatieven, zoals het OV of de fiets.
Lees meer over het onderzoek op de website van de Universiteit van Amsterdam.
